Fes

Zondagochtend hebben we op tijd de trein naar Fes genomen, een ritje van drie uur, zodat we nog een beetje op tijd aankwamen. Volgens ons hostel moesten we maximaal 15 dirham betalen voor de taxi, maar helaas, we zijn in toeristisch Marokko beland en voor die prijs wilden ze ons niet meenemen. Voor het dubbele wel, dus hebben we dat maar gedaan.  Was ook nog geen drie euro per slot van rekening... 

Het hostel is erg leuk, weer zo'n typisch Marokkaanse Riad (hostel met binnenplaats), leek wel wat op die in Marrakech. We kregen ook een goede ontvangst met thee en uitleg over Fes en we hebben gelijk een medina-wandeling met gids geboekt voor de middag, om de stad gelijk een beetje te verkennen!

Die medina-wandeling was een hele belevenis! Een medina is een oud stadscentrum, door muren en poorten omgeven. Vaak is de halve medina ook een souk. Fes is erg bekend om, aangezien de medina hier heel erg groot is en er veel handwerkplaatsen zijn. Ik dacht eerst dat dat speciaal voor de toeristen zo was, maar er waren echt heel veel traditionele ambachtslieden en werkplaatsen, in alle hoeken en gaatjes van de medina.... 

Eerst liepen we langs een wolververij, waar wol in grote vaten geverfd werd. Daarna onderweg langs heel veel bakkerijtjes, waar de bakker voor de verkoop bakte, maar waar de buurtbewoners ook tegen betaling hun eigen brood konden afbakken. Toen langs een koperslagerij, waarvan het geklop al van verre te horen was. Ook zag ik nog een werkplaats waar zulke theepotjes gemaakt werden als ik in Casablanca gekocht heb! Toen gingen we bij een tapijtenwinkel naar binnen, we dachten meteen dat we daar voorlopig wel niet meer weg zouden zijn. We kregen gelijk thee en een minder interessant praatje van de verkoper over de typen tapijten. Daarna werden we - bekende truc - in groepjes opgesplitst en werden er allerhande kleden uit de kast getrokken. Toen ik mijn twee favorieten aangewezen had, kreeg ik de prijs te horen (een 600 euro, de ander 3200, viel me eigenlijk nog mee) en toen ik met een grapje zei dat ik nog wel een keer terug kwam als ik een echt huis had, drongen ze gelukkig ook niet aan. Dat hadden we in Turkije wel eens anders meegemaakt! Maar goed, daarna ging de tour naar een leerlooierij en dat was heel indrukwekkend...! Vanaf een etage in een leerwinkel keek je uit over de werkplaats en je waant je meteen in de middeleeuwen... Een heel plein vol met stenen kuipen, links allemaal wit, want daar werden de huiden in gebleekt, rechts in allerlei kleuren want daar werden de huiden in geverfd. Langs de kant stonden ezeltjes te wachten op nieuwe vrachtjes, achterin een waterrad, om de huiden schoon te spoelen. Ook de leerwinkel drong gelukkig nergens op aan. Daarna nog naar een weverij, met nog een heus weefgetouw waaraan een man een grote lap stof zat te weven. Er hingen prachtige lappen stof in de winkel, als het goed is allemaal zelfgemaakt dus... Een snelle rekensom leerde ons dat dat haast niet mogelijk was: over zo'n grote lap deed de wever drie dagen, en de winkel lag vol. Dus ofwel hij verkocht nooit wat en was al jaren aan het weven,  of er stond nog ergens een hal met weefgetouwen, geen idee... Ook hier konden we probleemloos weg, hoewel de verkoper ons nog een etage op wilde dirigeren waar mooie jallaba's hingen, zagen wij halverwege een trapje naar buiten en zijn daar maar gauw heen gelopen. Daarna ergens nog gezien hoe aragan olie gemaakt werd, ook met de hand. Daar had ik overigens wel twijfel bij of het echt zo gemaakt werd. De rest van de markt leek wel echt veel handwerk, maar wellicht niet alles wat er verkocht wordt is handgemaakt ..?? Het was al met al een hele leuke tocht en een goede eerste kennismaking met de medina van Fes!

's avonds hebben we in het hostel gegeten. Dat leek ons makkelijk, aangezien die medina hier een echt doolhof is en we niet graag in het donker in die nauwe straatjes aan het dwalen komen. Voordeel was ook dat we bier bij het eten konden bestellen! 

Maandag zijn we zelf op pad gegaan. We wilden eerst naar een kasteel, vanaf waar je een mooi uitzicht over de stad moet hebben. We wilden eerst gaan lopen, want het leek dichtbij. Toch weer aan het dwalen gekomen en toen maar aan een of andere beveiliger gevraagd waar we zaten. Dat kan hier wel gewoon, die vragen geen fooi, zoals in Egypte. Toen bleek dat we al veel dichter bij het koninklijk paleis waren, zodat we besloten om dat maar eerst te doen. Daar moest je namelijk een hele mooie toegangspoort hebben. Nadat we eerst bij een poort kwamen die je niet mocht fotograferen, kwamen we daarna uit bij echt iets heel moois.... Een grote gouden poort met mozaïek eromheen met aan elke kant nog wat kleinere gouden poorten... Wow.... We vroegen ons af of we hier dichterbij mochten komen en foto's mochten maken: er liep veel politie rond maar niemand stond bij de ketting die uitnodigend omlaag hing. Uiteindelijk kreeg een agent ons in het oog en zwaaide uitnodigend, waarna we blij het plein opliepen. Hier mocht het dus wel! We hebben er mooie foto's van gemaakt! Een paar andere agenten liepen later nog plagerig langs om te zeggen dat het niet mocht en lachten ons toe. Heel wat vriendelijkere politie dan in Egypte!

Daarna alsnog richting kasteel gegaan, ditmaal met taxi. We hebben ons eerst bij de graven van de Meridines laten afzetten en we hadden vanaf daar een prachtig uitzicht over Fes. Toen we net klaar waren met foto's maken, kwam de taxi alweer aanrijden, want Jeroen had zijn GPS in de taxi laten liggen. Gelukkig maar dat die chauffeur dat zo snel gezien had! Omdat we daar ook wel weer genoeg gezien hadden, zijn we met hem weer meegegaan. Het kasteel bleek gesloten dus zijn we maar terug naar de stad gegaan. De taxichauffeur wilde uiteindelijk ook nog betaald worden voor zijn ritje terug omhoog, omdat Jeroen zijn GPS vergeten was, en vroeg daar uiteindelijk natuurlijk teveel voor, maar het hele circus kostte samen nog geen vijf euro dus hebben we er maar geen scène van gemaakt, we waren uiteindelijk namelijk wel blij met hem. 

Terug in Fes zijn we de wandelroutes door de medina gaan doen. Omdat Fes bekend staat als doolhof, heeft de gemeente iets heel nuttigs voor toeristen gedaan: een aantal wandelroutes gemaakt die langs de interessantste dingen gaat. Het enige dat je hoeft te doen, is de bordjes volgen en die zijn nog verrassend vaak en goed opgehangen. Ook erg praktisch om lastige mensen op afstand te houden: omdat Fes erg toeristisch is, stikt het er van de mensen die je "graag" de weg willen wijzen (naar hun winkel, of voor geld). We hebben door de wandeling mooie poorten en torens en een mooi heiligdom gezien en natuurlijk de verschillende souks. Ook zijn we nog langs de Kairaouine moskee gelopen, de bekendste en belangrijkste moskee in deze omgeving. De eerste keer dat we erlangs liepen was de poort gesloten en zag je niets. De tweede keer hadden we erg veel geluk: het was net gebedstijd en de poort stond open, zodat we naar binnen konden kijken. Wat we ervan zagen, was echt schitterend... We stonden net met elkaar te bediscussiëren of je er een foto van mocht maken, toen een dame die net de moskee uitkwam ons in kraakhelder Nederlands vertelde dat dat geen enkel probleem was. Joepie!

Dinsdag zijn we eerst nog naar een Medersa (koranschool) gegaan, die door de wandelroutes goed te vinden was. Wederom erg mooi, maar dat waren alle medersa's tot nu toe, maar je blijft je verbazen. Daarna zijn we gewoon wild weg door de medina gestruind. In de reisgids stond dat je vooral lekker moest verdwalen, omdat dat nou juist het leukste was hier, maar met die routebordjes is dat verdomd moeilijk. We kwamen steeds wel weer op een route uit en zijn dus niet verdwaald. Maar we hebben er wel van genoten. Het is onvoorstelbaar hoeveel spullen er uitgestald staan, kleding, stoffen, naaiateliertjes, miljoenen schoenen, slippers, sloffen, theepotten, sierraden, parfum, bakkerijtjes, potten, pannen, schalen, bruiloftattributen, lampen, spiegels, groenten, vlees... Vooral ook over dat laatste blijven we ons verbazen. Niet alleen dat dat er de hele dag in de hitte ligt, kennelijk zonder te bederven (we hebben een keer bij zo'n zaakje een broodje gebakken vlees gehad, wat niet alleen erg lekker was, maar ook zijn we er niet ziek van geworden). Maar wat ons ook verbaasd is wat er ligt: we hebben poten gezien, een heel zeiltje vol met hele geitenkoppen lag er ergens op straat en er hing zelfs ergens een kamelenhoofd aan een haakje buiten... Jakkie! Verder is het verkeer in de medina ook erg interessant: er rijden geen auto's door die smalle steegjes, maar wel brommers (dat kan eigenlijk ook niet, maar daar denken ze hier toch anders over), en verder heel veel ezeltjes en muildieren en handkarren. Het is soms echt net even of je in de middeleeuwen rondloopt..!

Na de wandeling wilde ik toch eindelijk graag eens een Hammam uitproberen! Vanuit het hostel kreeg je een handdoek, scrubwashandje en een matje mee en er ging nog netjes iemand mee om te controleren dat we niet te veel betaalden. Gelukkig gingen er nog twee meiden mee dus ik was niet de enige die bij God niet wist wat er ging gebeuren. Ik had me er een chique Spa-voorstelling bij gemaakt, maar het was er eigenlijk een oude bende, en ook weer voelde ik me eeuwen terug de tijd ingaan. Eerst kom je binnen in de hal, heel hoog plafond en afgebladderde muren. Daar moest je je uitkleden, met uitzondering van je slip. Het was wonderlijk om te zien hoe de ingepakte en gesluierde vrouwen binnen no time in hun slip rondwandelden. We werden gelijk door een hele dikke dame met een enorme hangende voorgevel van de Hammam meegenomen naar de achterste wasruimte, waar het denk ik zo'n 45 graden was. Daar stonden overal emmers met water en de vrouw gebood ons te gaan zitten. Vervolgens begon ze mij enthousiast in te zepen en te scrubben. Daarna de andere meiden, waarna de tweede ronde begon: het haren wassen. Daarna spoelde ze ons af en kregen we nog een korte massage, die eigenlijk niet zo veel voorstelde. Daarna weer afspoelen. Eigenlijk wel een vieze bedoening, als je zag wat er aan dode huidcellen van je afkomt, terwijl je daar met z'n allen op de grond zit en ligt en je afspoelt, al die zeep... Niet over nadenken! Het was een bijzondere ervaring en naderhand voel je je wel erg lekker.